Podatek od wartości dodanej (VAT)

Podatek od wartości dodanej – VAT (value added tax) jest to wielofazowa (wszechfazowa) forma opodatkowania obrotu. Istota tego podatku polega potrącalności,  powszechności, neutralności, wielofazowości i przerzucalności. Koncepcja tego podatku została sformułowana przez Carla von Siemensa w 1919 roku. Nazwał on tę formę uszlachetnionym podatkiem obrotowym. W praktyce wprowadzono ten podatek w 1954 r. na terenie Francji w stosunku do przedsiębiorstw przemysłowych. Powszechność podatku od wartości dodanej w innych państwach Europy wynika z harmonizacji podatków obrotowych, przewidzianej w art. 99 traktatu rzymskiego.

Wspólny system podatku od wartości dodanej ujęto w VI Dyrektywie Rady Wspólnot Europejskich z 17 maja 1977 r. Najważniejszą cechą odróżniającą ten podatek od podatku obrotowego wielofazowego jest system poboru podatku – od wartości dodanej, którą jest obrót netto realizowany w kolejnych fazach obrotu gospodar­czego. W każdej z tych faz VAT obciąża nie cały obrót, lecz jedynie wartość dodaną w danej fazie.

Teoretycznie możemy wskazać na różne metody ustalania wartości dodanej, jako podstawy wymiaru podatku. Zgodnie z nimi wartością dodaną może być:

  • suma wypłaconych płac i zysków przedsiębiorcy,
  • wartość sprzedaży dokonanej w danym okresie pomniejszona o poniesione w tym okresie nakłady.

W praktyce najszerzej stosuje się jednak inną metodę licze­nia podatku, zwaną metodą potrąceń lub metodą fakturowania. Z kwoty po­datku należnego od sprzedaży dokonanej przez danego przedsiębiorcę-sprzedawcę potrącana jest kwota podatku zapłaconego (naliczonego) przez tego przedsiębiorcę przy zakupach dóbr i usług przeznaczonych do produkcji (bądź od­sprzedaży).

Ponieważ kwota podatku uiszczonego w każdej fazie jest cząstką w kwocie podatku obciążającego wyrób finalny, podatki uiszczane w poszczególnych fazach są również określane jako podatki cząstkowe. Faktyczni płatnicy podat­ku od towarów i usług to finalni konsumenci. Pozostali uczestnicy obrotu gospodarczego obciążeni są podatkiem jedynie przejściowo. Dla podatników dokonujących obrotu w poszczególnych fazach podatek uiszczony przez nich w cenach zakupionych towarów i usług nie jest kosztem, gdyż w całości odliczają go od podatku pobranego od swoich nabywców. Z tego punktu widzenia jest on neutralny, jeśli chodzi o jego wpływ na konkurencję, gdyż wysokość obciążenia podatkowego towaru lub usługi jest, w przeciwieństwie do podatku obrotowego brutto, niezależna od liczby faz obrotu. Nie stwarza on bowiem bodźców do koncentracji pionowej.

Przejrzystość techniki obliczania podatku zapewnia jego ewidencja księgowa w postaci odrębnie ujmowanej pozycji rozliczeń na fakturach. Podatek wpływa w całości do budżetu tylko wtedy, gdy sprzedaż ostatecznemu odbiorcy zostanie zrealizowana. W przeciwnym razie podatek staje się kosztem działalności podmiotu dostarczającego towar lub usługę.

Podatek od towarów i usług charakteryzuje się ograniczoną liczbą stawek, ulg i zwolnień. Z reguły stosowane mogą być trzy stawki: podstawowa, obniżona (preferencyjna) i zerowa. Stawka zerowa uprawnia do zwrotu podatku naliczonego we wcześniejszych fazach obrotu i ma zastosowanie przede wszystkim w eksporcie. Wynika to z jedności terytorialnej opodatkowania towarów, przez co należy rozumieć, iż podatek powinien obciążać konsumpcję danej społeczności. Oznacza to, że wszystkie towary i usługi, stanowiące ofertę sprzedaży w danym kraju (wyprodukowane w tym kraju lub importowane), powinny być jednakowo ob­ciążone podatkiem, natomiast towary opuszczające daną jurysdykcję podatkową (eksport) powinny być od tych obciążeń zwolnione.

Trzeba jednak spełnić określone warunki, aby ujednolicić obciążenie podatkowe. Taki warunkiem jest ograniczenie do minimum wyłą­czeń z systemu opodatkowania. Zwolnionemu bowiem od płacenia podatku od wartości dodanej przedsiębiorcy nie przysługuje prawo do potrącania podatków uprzednio za­płaconych przez jego dostawców. Odbiorcy dóbr wyprodukowanych przez przed­siębiorcę zwolnionego zmuszeni są do ponownego opodatkowania raz już opodat­kowanej wartości. Inaczej mówiąc, w przypadku zwolnienia od podatku okreś­lonego przedsiębiorcy, nie podlegający potrąceniu podatek zapłacony przez jego dostawcę jest wkalkulowany w koszty przedsiębiorcy zwolnionego, a następnie w cenie zbytu jest przerzucany na kolejnego nabywcę towaru lub usługi. Podatek jest w tej sytuacji niepotrącalnym elementem ceny, co powoduje podwyższenie kosztów odbiorcy producenta zwolnionego. Tego typu sytuacja prowadzi do kumulacji podatku, której efekt wzrasta w zależności od wysokości sumy podatków zapłaconych przez dostawcę przedsiębiorcy zwolnionego oraz od wielokrotności opodatkowania towaru, ponawianego w kolejnych, następujących po wolnej od podatku, fazach obrotu.

W poprawnie stosowanym podatku VAT ograniczane są do minimum specjalne postanowienia odnośnie opodatkowania obrotu przedsiębiorstw w zależności od ich wielkości lub specyfiki. Dopuszczane są jedynie zwolnienia bardzo małych przedsiębiorstw, dla których koszty związane z techniką rozliczania podatku od towarów i usług oraz koniecznością prowadzenia pełnej księgowości przekraczają często wpływy podatkowe.

Dodaj komentarz